(10خط) 02177613815

تاثير فناوري اطلاعات بر سازمان، جامعه و فرد

تاثير فناوري اطلاعات بر سازمان، جامعه و فرد

مولف/مترجم: اسماعيل حسن پور قروقچي

موضوع: فنآوري اطلاعات IT

سال انتشار(ميلادي): 2007

وضعيت: تمام متن

منبع: ماهنامه تدبير-سال هجدهم-شماره180

تهيه و تنظيم: پايگاه مقالات مديريت

چکيده:

در چند دهه اخير تکنولوژي مدرن اطلاعات بر موقعيت و عملکرد بسياري از جوامع، سازمان ها و افراد اثرات قابل ملاحظه‌اي گذاشته و به موازات پيشرفت هاي شگرفي که در اين زمينه بوجود آمده است، سرنوشت جوامع، سازمان ها و افراد هر روز بيش از گذشته به اين فناوري مدرن گره مي خورد. بديهي است که در چنين موقعيتي، شناخت تاثيرات فناوري اطلاعات اهميت فزاينده اي يافته است .

با توجه به اين واقعيات بايد گفت که فناوري اطلاعات يکي از عوامل مهم محيطي به شمار مي آيد که بر موقعيت ، عملکرد و سرنوشت جوامع، سازمانها و افراد اثرات جدي مي گذارد.



مقدمه

بحث در مورد تاثير فناوري اطلاعات بر افراد، سازمانها و جامعه موضوع تازه‌اي نيست و از ابتداي پيدايش و گسترش فناوري اطلاعات اين موضوع مورد بحث قرار گرفته است.

هنوز هم افرادي وجود دارند که معتقدند بشر به وسيلة تکامل تکنولوژي تهديد شده است. ما در يک ارتباط حياتي با تکنولوژي قرار داريم. با وجود اين، بايد در مورد اثرات آن بر خود به عنوان افراد و به عنوان اعضاي سازمانها و جامعه آگاه باشيم.

بدين جهت در ادامه اين نوشتار تاثير فناوري اطلاعات بر سازمانها، افراد و جامعه بحث خواهد شد.



سازمانها و فناوري اطلاعات

استفاده از رايانه و فناوري اطلاعات برخي از تغييرات را در سازمانها ايجاد کرده است. اين تغييرات در حوزه هايي مثل ساختار، اقتدار، قدرت، محتواي شغل، سلسله مراتب شغلي کارکنان، نظارت و شغل مديران ديده مي شود. خلاصه اي از اين مباحث در ادامه توضيح داده مي شود.

سلسله مراتب سازماني

فناوري اطلاعات براي افزايش بهره‌وري و کارايي ، حيــــطه کنترل گسترده‌تر و کـــاهش تعداد متخصصان را مجاز مي‌داند. فناوري اطلاعات به سازمانها اجازه مي دهد تــا دانش متخصصان را تحت کنترل درآورد و نياز به تخصصــهاي فني را در سازمان کاهش مي دهد. اين منطقي است کــه پس از اينکه سطــــوح مــديريتي در سازمانها کمتر شد، در آن ســـازمانها به مديران صفي و ســـتادي کمتري نياز خواهد بود. اين روند بيشتر به وسيله پديدة کاهش يا کوچک شدن اندازة مديريت مياني نمايان مي‌شود.

نسبت کارکنان يقه آبي به کارکنان يقه سفيد

با جايگزين شدن رايانه‌ها به جاي شغلهاي دفتري، از آنجايي که نياز به متخصصان سيستم‌هاي اطلاعاتي بيشتر مي‌شود، نسبت کارکنان يقه سفيد به يقه آبي در چنين سازمانهايي بيشتر مي‌شود.

واحدهاي ويژه

تغيير ديگر در ساختار سازماني، امکان ايجاد يک مرکز تکنولوژي، يک مرکز تجارت الکترونيک، يک بخش سيستم‌هاي پشتيباني تصميم و يا يک بخش سيستم‌هاي هوشمند است. بدين ترتيب واحدهاي ويژه اي جهت مديريت اطلاعات و فناوري اطلاعات در سازمان ايجاد مي‌شود.

تمرکز قدرت يا اختيار

اينکه آيا استفاده گسترده فناوري اطلاعات منجر به تمرکز يا نبود تمرکز در عمليات کسب و کار و مديريت خواهد شد يا نه ممکن است به فلسفه مديريت عالي بستگي داشته باشد. هر چه ميزان کنترل و تاثير کارکنان رده پايين سازمان بر فرايند تصميم گيري در سازمان بيشتر باشد، مي‌توان نتيجه گرفت که تمرکز در سازمان کمتر شده است و اگر با بکارگيري فناوري اطلاعات در سازمان ،ميزان کنترل و تاثير مديران بر فرايند تصميم بيشتر شود،تمرکز بيشتر خواهد بود.بنابر اين نمي‌توان در اين مورد يک الگوي مشخص و واضح ارائه داد‌.

قدرت و موقعيت

با توجه به اينکه اطلاعات يک منبع قدرت است، با ورود سيستم هاي اطلاعاتي در سازمان ميزان اطلاعات تحت کنترل افراد تغيير خواهد کرد و بدين ترتيب قدرت افراد (قدرت ناشي از اطلاعات) تغيير خواهد کرد.

محتواي شغل

يکي از اثرات فناوري اطلاعات بر محتواي برخي مشاغل هم در سازمانهاي دولتي و هم در سازمانهاي خصوصي است. تغييرات در محتواي شغل هنگامي رخ مي‌دهد که کار طراحي مجدد شود و از آنجايي که با ورود و توسعه فناوري اطلاعات ،ماهيت برخي از فعاليتهاي سازمان تغيير مي‌کند، طراحي مشاغل تغيير کرده و به تبع آن محتواي شغل نيز تغيير خواهد کرد.

تغييرات در شرايط احراز شغل و آموزش

با توجه به اينکه فعاليت با فناوري اطلاعات،فنون جديد کاري را مي‌طلبد، شرايط احراز شغل و آموزش کارکنان نيز بدبن دليل تغيير خواهد کرد.زيرا مهارتهاي سابق کارکنان پاسخگوي اين نيازها نخواهد بود.

تغييرات در نظارت

اين حقيقت که کار کارکنان به صورت خطي (online) انجام و به صورت الکترونيک ذخيره مي شود، احتمال و امکان نظارت بيشتر را فراهم مي کند. فناوريهاي اطلاعات در واقع وسيله اي براي تسهيل کنترل و نظارت هستند.

تاثير بر جابه‌جايي شغلي

يک مبحث جالب توجه تحرک شغلي يا جابه‌جايي شغلي است. امروزه شما مي توانيد در يک وب سايت مقدار پولي را که به يک شغل در هر مکاني پرداخت مي شود را پيدا کنيد. استفاده از ويدئو کنفرانس براي مصاحبه ها و عاملان يا نمايندگان هوشمند براي يافتن شغلها و کارکنان جديد، احتمالا ترک خدمت کارکنان را افزايش مي دهد.



تاثيرات ديگر فناوري اطلاعات بر سازمان

فناوري اطلاعات احتمالا تاثيرات زير را نيز بر سازمان خواهد داشت.

_ اتوماسيون تصميمات عادي.

_ نياز کمتر به تخصص براي برخي تصميمات.

_ اتکاي کمتر به متخصصان براي حمايت از مديران عالي.

_ قدرت و اختيار دادن به سطوح مياني و پايين مديريت به خاطر پايگاههاي دانش .

_ تصميم گيري به وسيله کارکنان غير مديريتي.

_ توزيع مجدد قدرت ميان مديران و انتقال قدرت به پايين سازمان.

_ پشتيباني الکترونيک از تصميمات پيچيده ( وب سايت، عاملان هوشمند، سيستم‌هاي پشتيباني تصميم).

برخي مديران گزارش مي دهند که کامپيوتر به آنها زمان بيشتري مي دهد تا به بيرون از دفتر کارشان بروند و بيشتر در جريان امور قرار بگيرند. آنها همچنين دريافتند که آنها مي توانند زمان بيشتري براي فعاليتهاي برنامه ريزي صرف کنند. جنبه ديگر چالش مديريت در توانايي فناوري اطلاعات در حمايت از فرايند تصميم گيري قرار دارد. فناوري اطلاعات مي تواند فرايند تصميم گيري و حتي سبکهاي تصميم گيري را تغيير دهد. براي مثال جمع آوري اطلاعات براي تصميم گيري خيلي سريعتر صورت خواهد گرفت. عاملان يا نمايندگان هوشمند وب محور مي توانند محيط را بررسي و اطلاعات را تفسير کنند. روندهاي فناوري اطلاعات زمان مورد نياز براي کامل کردن هر گام در فرايند تصميم گيري را کاهش مي دهد.

تاثير احتمالي ديگر بر روي شغل مديران مي تواند تغيير در الزامات رهبري باشد. چيزي که به طور عمومي ويژگيهاي خوب رهبري محسوب مي شود، ممکن است با استفاده از فناوري اطلاعات به طور قابل ملاحظه اي تغيير داده شود. براي مثال هنگامي که ارتباطات رودر رو يا چهره به چهره به وسيله پست الکترونيک و کنفرانس کامپيوتري جايگزين مي‌شود، ويژگيهاي رهبري که به ظاهر و لباس نسبت داده مي‌شود، حداقل مي شود.



کار و فناوري اطلاعات

سيستمهاي اطلاعاتي به راههاي مختلف بر افراد تاثير مي گذارند. چيزي که براي يک فرد مزيت است، براي ديگري ممکن است اين چنين نباشد. برخي شيوه هايي که فناوري اطلاعات ممکن است افراد، ادراکات و رفتارشان را تحت تاثير قرار دهند، در اين بخش از نوشتار بررسي خواهند شد.


تاثير بر رضايت شغلي

اگر چه برخي شغلها ممکن است به وسيله فناوري اطلاعات به طور اساسي خيلي غني شوند، شغلهاي ديگر ممکن است خيلي تکراري و کمتر رضايت بخش بشوند.

براي مثال در ابتداي سال 1970، محققان پيش بيني کردند که سيستم‌هاي اطلاعاتي مبتني بر کامپيوتر نظر يا راي مديريتي را در تصميم گيري کاهش مي دهند و بنابراين مديران ناراضي ايجاد مي کنند.

فاقد صفات انساني کردن

يک انتقاد غالب در مورد سيستم‌هاي پردازش داده هاي سنتي، اثر منفي بالقوه آنها بر شخصيت ( فرديت) افراد است. آنها فعاليتهايي را که کامپيوتري مي شوند را فاقد صفات انساني و فاقد شخصيت مي‌کنند. برخي از افراد احساس مي‌کنند که به خاطر کامپيوتري شدن فاقد هويت و صفات انساني هستند. از طرف ديگر برخي افراد آن‌قدر به وب معتاد مي شوند که فعاليتهاي روزمره و منظمشان را در محل کار يا خانه از قلم مي اندازند و مشکلات سازماني و اجتماعي جديدي ايجاد مي کنند.

اثرات رواني

اگر افراد تشويق شوند تا از محل زندگي‌شان خريد کنند و در همانجا کار کنند، اثرات رواني بدي مثل افسردگي و تنهايي به‌وجود مي آيد. در بعضي از کشورها، اين طبيعي است که بچه ها در خانه از طريق فناوري اطلاعات به مدرسه بروند، اما فقدان تماس و ارتباط اجتماعي مي تواند توسعه‌هاي اخلاقي، شناختي و اجتماعي شان را آسيب بزند.

تشويش اطلاعاتي

يکي از تاثيرات منفي عصر اطلاعات اضطراب يا تشويش اطلاعاتي است.

ديگر اشکال تشويش اطلاعاتي عبارتند از:

1 - تشويش در مورد ناتواناييهايمان در نگهداري حجم داده ها.

2 - تشويش در مورد کيفيت اطلاعات در دسترس بر روي وب. اين اطلاعات اغلب به روز نيستند و ناقص هستند.

3 - منابع «برخط» زياد.

4 - تشويش در مورد اينکه خيلي خوب آگاهي داده نمي شود يا خيلي دير آگاهي داده مي شود.

بين 60 تا 80 در صد افرادي که اطلاعات خاصي را بر روي وب جستجو مي کنند، نمي توانند آنچه را که مي خواهند پيدا کنند. اين مسئله همچنين بر تشويش اطلاعات مي افزايد. زيرا هنگامي که داده ها خيلي زياد باشند، تفاوت بين داده و اطلاعات و حقيقت و دانش، مبهم مي شود. براي برخي کاربران اينترنت، تشويش از حجم بيش از اندازه اطلاعات ناشي مي شود که ممکن است بي خوابي، خواب کم يا ناکافي را موجب شود.

تاثير بر ايمني و سلامتي

رايانه‌ها و سيستم‌هاي اطلاعاتي بخشي از محيط شغل هستند که ممکن است به‌طور معکوسي بر ايمني و سلامتي افراد اثر بگذارند. در ادامه اين اثرات را مطرح مي کنيم:

الف - استرس شغلي

افزايش در حجم کار و يا مسئوليتها مي تواند استرس شغلي را افزايش دهد.اگرچه رايانه اي کردن به سازمانها به وسيله افزايش بهره وري سود مي رساند، همچنين موجب افزايش حجم کاري نيز مي شود. برخي کارکنان احساس مي کنند که در حجم بيشتري از کار غوطه ور شده اند و احساس تشويش در مورد شغل و عملکردشان مي‌کنند. اين احساسات تشويش مي تواند به طور معکوسي بر بهره وري کارکنان تاثير بگذارد. مديران مي توانند به وسيله توزيع مجدد حجم کار ميان تعداد بيشتري از کارکنان استرس شغلي ناشي از اين مسئله را کاهش دهند.

ب - نمايش تصويري

ظهور ترمينال‌هاي نمايش تصويري مي‌تواند بر بينايي افراد تاثير منفي بگذارد.

ج - آسيبهاي ناشي از فشار کارهاي تکراري

يکي ازديگر خطرات بالقوه ايمني و سلامت، آسيبهاي ناشي از فشار کارهاي تکراري مثل کمر درد، کشش ماهيچه در مچ دست و انگشتهاست که اين نوع از آسيبها مربوط به استفاده بلند مدت از صفحه کليد است.



اجتماع و فناوري اطلاعات

تاثيرات اجتماعي فناوري اطلاعات مي‌تواند خيلي گسترده و وسيع باشد. اين بخش چندين تاثير نمايان را بررسي مي‌کند:

فرصتهايي براي افرادمعلول

انسجام تکنولوژي‌هاي هوش مصنوعي مثل تشخيص بصري وگفتاري در درون کامپيوترها و بويژه در درون سيستمهاي اطلاعاتي وب محور، مي تواند فرصتهاي استخدام جديدي را براي افراد معلول ايجاد کند.براي مثال آنهايي که نمي‌توانند تايپ کنند قادر هستند تا از کيبورد صـــــدايي ( Voice-Operated) استفاده کنند و آنهايي که نمي توانند مسافرت کنند، مي توانند در خانه کار کنند.

پيشرفتهايي در حفظ سلامتي

فناوري اطلاعات پيشرفتهاي مهمي در حفظ سلامتي در دامنه اي از تشخيص بهتر و سريعتر تا تحقيق و توسعه داروهاي جديد، براي مراقبت دقيقتر بيماران بد حال داشته است.



مبارزه با جرائم ديگر و کاربردها

کاربردهاي کامپيوتر مي تواند به راههاي مختلف به جوامع سود برساند. در اينجا به برخي از اين کاربردها اشاره مي شود. براي مثال:

_ هشداردهنده‌هاي الکترونيک و کامپيوترها از حجم ترافيک در برخي شهرها مي‌کاهند.

_ تصوير پردازي الکترونيک توان جستجو براي بچه هاي گم شده را ارتقا مي دهد.



نتيجه گيري

با توجه به موضوعات مطرح شده درنوشتار حاضر ،مي‌توان اينگونه نتيجه گرفت که فناوري اطلاعات بر تمامي ابعاد و جوانب سازمانها تاثيرات شگرفي مي‌گذارد و مديران سازمانها جهت اداره کارا و اثربخش سازمان ملزم به توجه به مسائل مرتبط با فناوري اطلاعات هستند. چه در غير اينصورت محکوم به فنايند. در مورد تاثير فناوري اطلاعات بر جامعه نيز ‌بايد اذعان داشت که فناوري اطلاعات با خود فرصتها و تهديدات بي‌شماري را به همراه آورده است. نهايتا اينکه افراد جامعه نيز به عنوان عنصري از جوامع و سازمانها به شدت تحت تاثير فناوري اطلاعات قرار دارند.



منابع و ماخذ

1- لادون،کنث، نظامهاي اطلاعات مديريت ،ترجمه رضايي نژاد،انتشارات رسا،چاپ ششم.1384

2- الواني و تيمور نژاد،سيستمهاي اطلاعات مديريت، انتشارات نرم افزاري هامون،چاپ اول،1385

3- مومني، هوشنگ ، مديريت فناوريهاي ارتباطات و اطلاعات، مرکز نشر دانشگاهي،ژاپ اول،1380



4- Harris,L.R”Artificial Intelligence:a new dimension of softworld,1980

5 -Ahitur,N.And,s.Neuman.”principles Of Information Systems For”.WCB,1990