(10خط) 02177613815

بهايابى برمبناى فعاليت در تجارت الکترونيک

بهايابى برمبناى فعاليت در تجارت الکترونيک
مولف/مترجم: ابراهيم نويدى عباسپور
موضوع: فنآوري اطلاعات /مديريت بازرگاني
سال انتشار(ميلادي): 2006
وضعيت: تمام متن
منبع:
تهيه و تنظيم: پايگاه مقالات مديريت www.SYSTEM.parsiblog.com
چکيده: اين مقاله، استفاده از سيستم بهايابى برمبناى فعاليت را در شرکت‏هاى فعال در تجارت الکترونيک پيشنهاد مى‏کند. استفاده از اين سيستم منجر به رديابى موثرتر هزينه‏هاى سربار در تجارت الکترونيک خواهد شد. در اين مقاله براى تشريح فرايند درک، پياده‏سازى و اجرا، و تجزيه و تحليل هزينه‏هاى لازم براى تداوم فعاليت سيستم بهايابى برمبناى فعاليت، از يک مطالعه‏ى موردى درباره شرکتى فعال در زمينه تجارت الکترونيک استفاده شده است که از نوع تجارت بنگاه با مشترى مى‏باشد. نهايتاً، اين مقاله برخى مزيت‏ها از قبيل کنترل هزينه، ارزيابى سودآورى، و کارايى راهبرد شرکت را مورد بررسى قرار مى‏دهد که اين مزيت‏ها نتيجه مستقيم اجراى سيستم بهايابى برمبناى فعاليت است.
واژه‏هاى کليدى: بهايابى برمبناى فعاليت، کنترل هزينه، سودآورى مشترى، تجارت الکترونيک.



مقدمه
از سال 2000، خوش بينى‏هايى در خصوص تجارت الکترونيک و اقتصاد نو موسوم به dot-mania ظاهر شده است ولى بيشتر شرکت‏هاى کوچک و خوش آتيه فعال در تجارت الکترونيک، از تجارت بازمانده‏اند و برخى از آنها نيز در آستانه ورشکستگى قرار دارند. در برخى موارد، عدم موفقيت آنها مى‏تواند به دليل عدم وجود مدل تجارى واقع‏بينانه باشد، براى مثال مى‏توان وابستگى شديد به تبليغات برخط (on-line) به عنوان منبع اصلى درآمد را ذکر کرد. در ساير موارد، علت عدم موفقيت آنها وجود اختلاف بين درآمدهاى نسبتاً پايين حاصل از فروش‏هاى برخط و هزينه‏هاى زياد لازم براى حفظ و تداوم عمليات تجارى روزمره مى‏باشد.
عده زيادى براين باور بودند که تجارت الکترونيک از اصول تاريخى تجارت، معاف مى‏باشد. با وجود اينکه تجارت الکترونيک داراى مجموعه به‏خصوصى از مفروضات و اصول است، ولى هنوز اصول مربوط به مقابله عايدات و مخارج مورد استفاده قرار مى‏گيرد. در واقع طرح اين موضوع که؛ اقتصاد نو هنوز تحت تاثير قوانين قديمى تجارت مى‏باشد، ايجاب مى‏کند که راهبردها، مدل‏هاى تجارى، کارايى سيستم بهايابى شرکت‏هاى فعال در اقتصاد نو مورد بررسى مجدد قرار گيرد.
وضعيت کنونى شرکت‏هاى اينترنتى (dot-coms)، اين اصل زيربنايى اقتصادى را که؛ "يک سازمان بايد درآمدى ثابت و نسبتاً بدون ريسک کسب کند و هزينه‏ها در سطحى پايين‏تر از درآمدها حفظ شود" را تاييد مى‏کند. شرکت‏هاى فعال در اقتصاد نو همانند شرکت‏هاى سنتى، به منظور حفظ حاشيه‏ى کافى بين درآمدها و هزينه‏ها بايد از يک سيستم بهايابى قابل اتکا برخوردار باشند. بهايابى برمبناى فعاليت سيستمى است که هم اکنون، در تحت کنترل نگه داشتن هزينه‏ها در شرکت‏هاى سنتى موفق بوده است. حدوداً در دهه 1980، سيستم بهايابى برمبناى فعاليت به‏عنوان جايگزينى براى سيستم‏هاى بهايابى ناکارآمد و خارج از رده در شرکت‏هاى توليدى به کار گرفته مى‏شد. در طول اين دوره زمانى، اکثر مديران به اين نتيجه رسيدند که غالباً رديابى نامناسب سربار يا هزينه‏هاى غيرمستقيم، آنها را به‏سوى اتخاذ تصميمات نامناسب رهنمون مى‏سازد زيرا عدم آگاهى از هزينه‏هاى واقعى محصول، باعث شده بود که بر روى مواردى مانند محصولات، بازارها، يا مشتريانى متمرکز شوند که سودآورى خوبى نداشتند.
به‏طور کلى مفهوم سودآورى، نتيجه غيرقابل اتکايى بود که از اجراى سيستم‏هاى بهايابى سنتى به دست مى‏آمد. سيستم بهايابى برمبناى فعاليت، در مقايسه با سيستم‏هاى بهايابى سنتى در تعيين سودآورى قابل اتکاتر است زيرا سيستم بهايابى برمبناى فعاليت براى رديابى هزينه‏هاى سربار به موضوعات هزينه "هم‏چون محصولات، فرايندها، خدمات يا مشتريان" از روش دو مرحله‏اى استفاده مى‏کند.

در مرحله اول، سربار شرکت به فعاليت‏ها تقسيم و در مرحله دوم، هزينه فعاليت‏ها به موضوعات هزينه رديابى مى‏شود. به دليل استفاده از اين روش دو مرحله‏اى و استفاده از فعاليت‏ها به‏عنوان وسيله‏اى براى رديابى هزينه‏ها، سيستم بهايابى برمبناى فعاليت، سيستم‏هاى بهايابى سنتى را از رده خارج مى‏کند.
استفاده از اطلاعات فراهم شده توسط سيستم بهايابى برمبناى فعاليت، شرکت‏ها را قادر مى‏سازد که براى کاهش هزينه‏ها اقدام، سياست‏هاى قيمت‏گذارى را بررسى، فرصت‏ها و زمينه‏هاى بهبود و اصلاح عملکرد را شناسايى و ترکيب سودآورترى از محصول را ايجاد کنند.
در مجموع، خروجى سيستم بهايابى برمبناى فعاليت، مبناى خوبى براى دستيابى به راهبردهاى شرکت مخصوصاً زمانى است که محيط تجارت به صورت روزمره و سريع تغيير مى‏کند، يا رقباى جديد ظاهر مى‏شوند و يا تقاضاهاى بالايى از سوى مشتريان مطرح مى‏شود. با توجه به اينکه اين شرايط در خصوص شرکت‏هاى فعال در اقتصاد نو مصداق دارد، به نظر مى‏رسد که سيستم بهايابى برمبناى فعاليت، ابزار مديريتى خوبى براى شرکت‏هاى فعال در تجارت الکترونيک خواهد بود. به رغم اينکه سيستم بهايابى برمبناى فعاليت يک ابزار مديريتى بسيار مناسب براى تجارت الکترونيک به‏نظر مى‏رسد، ولى گزارش‏هاى منتشر شده وسيعى در خصوص استفاده از آن در اقتصاد نو در حال حاضر وجود ندارد. لذا اين مقاله ضمن تبيين اهميت سيستم بهايابى برمبناى فعاليت و تاثير آن در دنياى تجارت الکترونيک به موضوع پياده‏سازى سيستم بهايابى برمبناى فعاليت نيز پرداخته است.

تجارت الکترونيک
با طرح جهانى شدن اقتصاد و گسترش روزافزون آن و پيوستن جوامع مختلف به اين طرح، مرز بين کشورها از ميان برداشته شده و تجارت جهانى شده است. در اين شرايط، فضاى طبيعى به فضايى مجازى تبديل گشته و انسان‏ها بدون در نظر گرفتن مکان و زمان با امکانات پيشرفته روز مى‏توانند معاملات خود را انجام دهند. لذا تجارت الکترونيکى در اين عصر يک ضرورت است.
خريد از طريق اينترنت يک نمونه تجارت الکترونيکى است. به‏طور کلى، واژه تجارت الکترونيکى اشاره به معاملات الکترونيکى مى‏کند که از طريق شبکه‏هاى ارتباطى انجام مى‏پذيرد. ابتدا، خريدار يا مصرف‏کننده به جستجوى مغازه مجازى از طريق اينترنت مى‏پردازد و کالايى را از طريق وب يا پست الکترونيکى سفارش مى‏دهد و نهايتاً آن را تحويل مى‏گيرد. بديهى است که به اين ترتيب فرايند خريد کالا به سادگى و سرعت انجام مى‏پذيرد. صورتحساب نيز به طرق مختلف از جمله به‏صورت نقدى، پس از تحويل جنس، واريز وجه به حساب بانکى فروشنده، سفارش‏هاى پولى پستى و يا از طريق کارت اعتبارى مى‏تواند پرداخت شود.
تجارت الکترونيک در واقع فرايند خريد و فروش محصولات و خدمات بر روى شبکه اينترنت مى‏باشد و مى‏توان آن رابه چند گروه: تجارت بين بنگاه و مصرف‏کننده يا مشترى (B2C)، تجارت بين بنگاه و بنگاه (B2B) و تجارت بين مصرف‏کننده و مصرف‏کننده (C2C) تقسيم کرد که در اين ميان فعاليت‏هاى تجارى عمدتاً در چارچوب (B2B) و (B2C) متمرکز شده‏اند. هر چند در آينده فعاليت‏هاى تجارى (B2A) و (C2A) نيز قابل پيش‏بينى مى‏باشند که در ادامه به معرفى هر يک پرداخته شده است.
تجارت بين بنگاه و بنگاه - تعامل بين دو مجموعه توليدکنندگان خودرو و قطعه‏سازان باعث کاهش هزينه‏ها، بهبود کيفيت و افزايش سرعت ساخت خودرو مى‏گردد.
تجارت بين بنگاه و مصرف‏کننده - تجارت الکترونيکى بين بنگاه و مشترى بسيار متداول است. در حال حاضر، ده گروه اول زمينه‏هاى فروش خدمات و کالا که از طريق اينترنت و بر اين اساس انجام مى‏پذيرند عبارتند از: سخت‏افزار، امور مسافرت، جهانگردى، کتاب، موسيقى، ارسال هديه و گل ومواد غذايى و نوشيدنى، جواهرات، کالاهاى ورزشى و الکترونيکى، که برخى از آنها نيز در فهرست کالاهاى صادراتى کشورمان قرار دارند.

سيستم بهايابى برمبناى فعاليت
در اواخر دهه هفتاد، کشورهاى صنعتى دنياى غرب دريافتند که ژاپن به توليدکننده محصولات داراى کيفيت بالاتر و هزينه‏هاى پايين تبديل شده است. اين عامل باعث شد که آنها نسبت به اين تغييرات شگرف در توليد محصولات ژاپنى واکنش نشان دهند و ناگزير شدند که شيوه‏هاى توليد خود را بهبود بخشند. در نتيجه، در روش‏هاى کنترل هزينه‏ها به خاطر بقاى خويش در بازار تجديد نظر کردند. آنان دريافته بودند که اتکا به روش‏ها و فنون سنتى حسابدارى صنعتى ديگر نمى‏تواند نيازهاى صنعت امروزى را برآورده کند و ناگزيرند که در سيستم‏هاى سنتى حسابدارى بازنگرى کنند. اين نياز مبرم از يک طرف رشد و توسعه ديدگاه‏هاى جديد در زمينه حسابدارى مديريت و از طرف ديگر، باعث ايجاد تحول در ارائه روش‏هاى نوين محاسبه بهاى تمام شده گرديد.
سيستم‏هاى بهايابى جديد بايد بيش از گذشته بر برآوردها و پيش‏بينى‏ها تاکيد داشته باشند. با توجه اينکه فرآيند تصميم‏گيرى اساساً بر واکنش سريع استوار است، اين موضوع با زمان دسترسى به اطلاعات واقعى در سيستم‏هاى سنتى منافات دارد. اين نارسائى‏ها و افزايش رقابت جهانى، که به امر دسترسى اطلاعات سريع و به موقع هزينه‏ها اهميت زيادى بخشيده است، منجر به پيدايش شيوه جديدى براى بهايابى موسوم به بهايابى برمبناى فعاليت شد. اين سيستم، در مقايسه با سيستم‏هاى بهايابى سنتى به دليل استفاده از مبناهاى متفاوت، به راحتى قادر به محاسبه و سنجش تاثير روش‏هاى نوين در محاسبه بهاى تمام شده محصولات و خدمات مى‏باشد.
برخلاف روش‏هاى سنتى بهايابى، سيستم بهايابى برمبناى فعاليت در سيستم‏هاى توليدى پيچيده و غيرمعمول نيز کاربرد دارد. در اين موارد اين سيستم دو نوع هزينه متغير جديد يعنى هزينه‏هاى مربوط به پيچيدگى و تنوع محصولات را در ساختار هزينه‏هاى محصول در نظر مى‏گيرد. اين ويژگى‏هاى برتر باعث شده است روز به روز براستفاده‏کنندگان اين سيستم و کاربردهاى گوناگون آن افزوده شود. به‏طورى که سازمان‏هاى امروزى خصوصاً سازمان‏هاى در سطح جهانى دست‏يابى به اين سيستم و استفاده از توانايى‏هاى آن را به عنوان يک مزيت برتر براى سازمان خود تلقى مى‏کنند.

روش پياده‏سازى بهايابى برمبناى فعاليت
روش پياده‏سازى سيستم بهايابى برمبناى فعاليت در شرکت‏هاى فعال در تجارت الکترونيک شباهت زيادى به روش به‏کار رفته براى پياده‏سازى آن در شرکت‏هاى کوچک توليدى دارد. اين کار مى‏تواند در 6 مرحله اصلى اجرا شود:

قدم اول) مشخص کردن هدف و ملزومات سيستم
در وهله اول، مديريت بايد در خصوص هدف اصلى سيستم بهايابى مى‏تواند با هدف کنترل هزينه‏ها، يا ايجاد سياست‏هاى قيمت‏گذارى، يا تعيين ميزان موجودى‏ها مورد استفاده قرارگيرد. در هرحال، مديريت بايد در مورد ميزان صحت و قابليت اطمينانى تصميم‏گيرى کند که از سيستم بهايابى خود انتظار دارد، انتظار سطح بالايى از صحت و قابليت اطمينان، نيازمند تلاش و کوشش زياد و هزينه‏هاى بالاى جمع‏آورى اطلاعات مى‏باشد.

قدم دوم) تعيين فعاليت‏هاى اصلى
در طى اين مرحله، فعاليت‏هاى اصلى (که منجر به هزينه‏هاى سربار مى‏شوند)، تعيين مى‏گردند. نمونه‏هايى از اين فعاليت‏ها شامل طراحى و نگهدارى سايت اينترنتى، فرايند سفارش، بازاريابى، پشتيبانى تلفنى، جابجايى محصول و ارسال محصول مى‏باشد. برخى فعاليت‏هاى اصلى (که به‏عنوان وسيله‏اى براى رديابى سربار مورد استفاده قرار مى‏گيرد) نيز از طريق سطح صحت و قابليت اطمينان طراحى شده، تعيين مى‏شوند.

قدم سوم) رديابى هزينه سربار به فعاليت‏ها با استفاده از ماتريس (وابستگى هزينه - فعاليت)
مخارجى که مى‏توان آنها را با يک موضوع مشخص هزينه ارتباط داد با عنوان مستقيم شناخته مى‏شود و مخارجى که نمى‏توان آنها را با يک موضوع مشخص هزينه ارتباط داد با عنوان سربار شناخته مى‏شود. در طى مرحله سوم، هزينه‏هاى سربار "که سيستم بهايابى برمبناى فعاليت برآن تمرکز دارد" به فعاليت‏هاى اصلى رديابى مى‏شود. براى برقرارى يک ارتباط منظم و روشمند بين فعاليت‏ها و مخارج و تعيين ميزان مصرف هزينه سربار براى هر فعاليت مى‏توان از ماتريس (وابستگى هزينه - فعاليت) استفاده کرد. (نمونه‏اى در مورد استفاده از اين ماتريس براى رديابى سربار، در قسمت مثال کاربردى شرح داده شده است) براى کسب اطلاعات اضافى در مورد استفاده از ماتريس‏ها براى رديابى هزينه، مى‏توانيد به منابع ذکر شده در منابع و ماخذ مراجعه نمائيد.

قدم چهارم) رديابى سربار به موضوعات هزينه با استفاده از ماتريس (وابستگى فعاليت - محصول)
در مرحله چهارم، هزينه‏هاى سربار از فعاليت‏ها به موضوعات هزينه رديابى مى‏شوند. براى برقرارى ارتباطى سيستماتيک بين فعاليت‏ها و موضوعات هزينه و سپس تعيين ميزان (نرخ) مصرف موضوع هزينه از هزينه سربار، مى‏توان از ماتريس (وابستگى فعاليت - محصول) استفاده کرد.

قدم پنجم) محاسبه بهاى تمام شده براى هر يک از موضوعات هزينه
در اين مرحله، به‏منظور محاسبه بهاى تمام شده محصول، هزينه‏هاى مستقيم و هزينه‏هاى سربار هر يک از موضوعات هزينه با هم جمع مى‏شوند. بهاى تمام شده محصول، برآوردى از مخارج واقعى را در يک بخش از شرکت نشان مى‏دهد که براى توليد يک موضوع هزينه مصرف شده است.

قدم ششم) استفاده از تجزيه و تحليل بهايابى برمبناى فعاليت براى اتخاذ تصميمات‏راهبردى و انجام‏اصلاحات و بهسازى‏ها
در وهله اول، بهاى تمام شده محاسبه مى‏گردد که اين بهاى تمام شده مى‏تواند براى قضاوت در خصوص اتخاذ تصميمات آگاهانه در مورد قيمت‏گذارى، شناسايى نمايشگر 1- طبقه‏بندى مشتريان براساس مدت زمانى که مشترى شرکت بوده‏اند


درخواست دمو